Πώς διαφέρει από την απραξία και τη δυσαρθρία
Η απραξία, αντίθετα, δεν είναι αναπτυξιακή αλλά επίκτητη. Εμφανίζεται κυρίως σε ενήλικες μετά από εγκεφαλική βλάβη (όπως εγκεφαλικό, άνοια ή τραυματισμό) και εκδηλώνεται ως αδυναμία εκτέλεσης κινήσεων που παλαιότερα γνώριζε, παρότι οι μύες λειτουργούν φυσιολογικά.
Αντίθετα, η δυσαρθρία είναι διαταραχή εκτέλεσης της ομιλίας που οφείλεται σε νευρομυϊκή βλάβη. Ο εγκέφαλος σχεδιάζει σωστά την ομιλία, αλλά οι μύες δεν μπορούν να την εκτελέσουν αποτελεσματικά, λόγω αδυναμίας, σπαστικότητας ή δυσκολίας συντονισμού.
Για παράδειγμα, ένα παιδί με λεκτική δυσπραξία μπορεί να πει μία φορά σωστά τη λέξη «καλά» και τις επόμενες να παράγει παραλλαγές όπως «ταλα» ή «λακα», δείχνοντας αστάθεια στον σχεδιασμό.
Αντίθετα, ένα παιδί με δυσαρθρία θα προφέρει τη λέξη σταθερά με τον ίδιο λάθος τρόπο, συνήθως πιο αργά ή με αλλοιωμένο τόνο.
Σύνδεση με αυτισμό, ΔΕΠΥ και μαθησιακές δυσκολίες
Η δυσπραξία συχνά συνυπάρχει με άλλες νευροαναπτυξιακές διαταραχές, επηρεάζοντας σημαντικά την καθημερινή λειτουργικότητα του παιδιού.
Έρευνες δείχνουν ότι 40–50% των παιδιών με ΔΕΠΥ παρουσιάζουν δυσκολίες που πληρούν τα κριτήρια της αναπτυξιακής διαταραχής κινητικού συντονισμού, λόγω κοινών δυσκολιών στον κινητικό προγραμματισμό και στις εκτελεστικές λειτουργίες.
Αντίστοιχα, στα παιδιά με αυτισμό τα ποσοστά είναι ακόμη υψηλότερα. Εώς 70% εμφανίζουν σοβαρές κινητικές δυσκολίες που συχνά αντιστοιχούν σε δυσπραξία. Αυτές οι δυσκολίες επηρεάζουν την κοινωνική συμμετοχή, το παιχνίδι, τη μίμηση και την αυθόρμητη αλληλεπίδραση, δεξιότητες ήδη απαιτητικές για τα παιδιά με αυτισμό.
Επιπλέον, η δυσπραξία συνδέεται στενά με μαθησιακές δυσκολίες, με ποσοστά συνύπαρξης που αγγίζουν το 30–50%. Τα παιδιά δυσκολεύονται στη γραφή, στη χωρική οργάνωση και στη χρήση εργαλείων, επηρεάζοντας άμεσα τη σχολική τους επίδοση.
Ορισμός και Επιστημονική Περιγραφή
Αναπτυξιακή δυσπραξία (Developmental Coordination Disorder – DCD)
Η Αναπτυξιακή Διαταραχή Συντονισμού (ΑΔΣ), γνωστή και ως δυσπραξία, είναι μια νευροαναπτυξιακή κατάσταση που χαρακτηρίζεται από μια εμφανή και επίμονη διαταραχή στον κινητικό συντονισμό.
Δεν προκαλείται από κάποια υποκείμενη ιατρική πάθηση, νευρολογική διαταραχή ή διανοητική αναπηρία.
Η ΑΔΣ επηρεάζει την ικανότητα ενός ατόμου να μαθαίνει και να εκτελεί τόσο λεπτές όσο και αδρές κινητικές δεξιότητες σε επίπεδο χαμηλότερο από το αναμενόμενο για τη χρονολογική του ηλικία.
Λεκτική δυσπραξία (Verbal Dyspraxia / Apraxia of Speech)
Η λεκτική δυσπραξία (Childhood Apraxia of Speech – CAS) αποτελεί μία νευρολογικής φύσεως διαταραχή που αφορά την δυσκολία στον προγραμματισμό και στον συντονισμό των κινήσεων που απαιτούνται για την παραγωγή της ομιλίας.
Ο εγκέφαλος γνωρίζει τι θέλει να πει, αλλά δυσκολεύεται να οργανώσει τις σωστές ακολουθίες κινήσεων των μυών του στόματος, της γλώσσας και των χειλιών. Δεν υπάρχει μυϊκή αδυναμία ή αισθητηριακό έλλειμμα· το πρόβλημα εντοπίζεται στον κινητικό σχεδιασμό.
Τα παιδιά με λεκτική δυσπραξία, λοιπόν, γνωρίζουν τι θέλουν να πουν, αλλά δυσκολεύονται να προγραμματίσουν και να συντονίσουν με ακρίβεια τους μύες του στόματος που απαιτούνται για να παραχθεί ομιλία (πχ καρχαρίας →κραχαρίας, σοκολάτα →κοκολάτα).
Δεν οφείλεται σε μυϊκή αδυναμία ή χαμηλή νοημοσύνη· αντίθετα, το πρόβλημα βρίσκεται στον τρόπο που ο εγκέφαλος «στέλνει τα σήματα» στους μυς της ομιλίας.
Έτσι, το παιδί δυσκολεύεται να εκτελέσει τις κινήσεις των ήχων στη σωστή σειρά και χρονισμό.
Επειδή το πρόβλημα αφορά τον κινητικό προγραμματισμό, το παιδί δεν μαθαίνει τους ήχους της ομιλίας με τη φυσιολογική αναπτυξιακή ακολουθία και δεν βελτιώνεται χωρίς στοχευμένη θεραπεία.
Διάκριση μεταξύ κινητικής, λεκτικής και στοματικής δυσπραξίας
Είναι σημαντικό να διαχωρίσουμε την λεκτική δυσπραξία από την στοματική δυσπραξία, η οποία ορίζεται από την American Speech-Language-Hearing Association ως μια νευρολογικής αιτιολογίας διαταραχή του κινητικού προγραμματισμού.
Το άτομο δυσκολεύεται να εκτελέσει εκούσιες, εκμαθημένες κινήσεις των στοματοπροσωπικών δομών (χείλη, γλώσσα, γνάθος, μαλακή υπερώα), παρά το γεγονός ότι οι ίδιες κινήσεις μπορεί να πραγματοποιούνται αυτόματα ή αντανακλαστικά (π.χ. φύσημα, έξοδος γλώσσας κατόπιν εντολής.
Με λίγα λόγια η λεκτική δυσπραξία αφορά τον κινητικό προγραμματισμό της ομιλίας ενώ η στοματική δυσπραξία αφορά μη λεκτικές στοματοπροσωπικές κινήσεις (π.χ. φύσημα, έξοδος γλώσσας κατόπιν εντολής).
Παρότι συχνά συνυπάρχουν, η παρουσία στοματικής δυσπραξίας δεν αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη διάγνωση της λεκτικής δυσπραξίας
Η διαφορά της κινητικής δυσπραξίας είναι ότι αφορά γενική κινητική αδεξιότητα, με καθυστέρηση στα κινητικά ορόσημα.
Τα παιδιά δυσκολεύονται στον σχεδιασμό και εκτέλεση βασικών κινήσεων (τρέξιμο, ανέβασμα σκάλας, πέταγμα/πιάσιμο μπάλας) σε σύγκριση με την στοματοκινητική και λεκτική δυσπραξία.
Τι λέει το ICD-10 για την δυσπραξία
Στο ICD-10 η δυσπραξία δεν αναφέρεται ως ξεχωριστός όρος αλλά συγκαταλέγεται στον κωδικό F82.0 – Ειδικές αναπτυξιακές διαταραχές της κινητικής λειτουργίας.
Αυτό στη πράξη σημαίνει ότι ο κωδικός F82.0 χρησιμοποιείται για να ταξινομήσει περιπτώσεις όπου υπάρχει σημαντική δυσκολία στην ανάπτυξη του συντονισμού των κινήσεων και της κινητικής λειτουργίας σε ένα παιδί, χωρίς να εξηγείται από άλλη νευρολογική ή μυϊκή πάθηση και χωρίς να είναι αποτέλεσμα νοητικής αναπηρίας.
Αίτια και Παράγοντες Εμφάνισης
Η δυσπραξία δεν οφείλεται σε ένα και μοναδικό αίτιο. Αντίθετα, προκύπτει από τη συνδυασμένη επίδραση νευρολογικών, γενετικών και αναπτυξιακών παραγόντων, οι οποίοι επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος οργανώνει και εκτελεί την κίνηση.
Νευρολογική βάση και διαταραχή στον προγραμματισμό των κινήσεων
Η δυσπραξία σχετίζεται με τον τρόπο που ο εγκέφαλος σχεδιάζει, οργανώνει και ακολουθεί τις κινήσεις.
Σύγχρονες νευροεπιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι στα παιδιά με δυσπραξία παρατηρούνται διαφοροποιήσεις στη λειτουργία και τη συνδεσιμότητα εγκεφαλικών περιοχών που εμπλέκονται στον κινητικό έλεγχο.
Οι περιοχές αυτές περιλαμβάνουν:
- τον κινητικό και προκινητικό φλοιό
- Την παρεγκεφαλίδα
- τα βασικά γάγγλια
- τα δίκτυα λευκής ουσίας που συνδέουν κινητικές και γνωστικές λειτουργίες
Η διαταραχή εντοπίζεται κυρίως στον κινητικό προγραμματισμό, δηλαδή στη δυσκολία του εγκεφάλου να:
- οργανώσει τα επιμέρους βήματα μιας κίνησης
- ρυθμίσει σωστά τη χρονική ακολουθία
- προσαρμόσει την κίνηση στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος
Αυτό εξηγεί γιατί το παιδί μπορεί να γνωρίζει τι θέλει να κάνει, αλλά να δυσκολεύεται να το εκτελέσει με ακρίβεια ή σταθερότητα.
Γενετικοί, περιβαλλοντικοί και αναπτυξιακοί παράγοντες
Η έρευνα δείχνει ότι η δυσπραξία μπορεί να σχετίζεται γενετικό υπόβαθρο, καθώς εμφανίζεται συχνότερα σε παιδιά όπου υπάρχει ιστορικό κινητικών, μαθησιακών ή άλλων νευροαναπτυξιακών δυσκολιών.
Δεν έχει εντοπιστεί ένα συγκεκριμένο «γονίδιο της δυσπραξίας», αλλά φαίνεται να εμπλέκονται πολλαπλά γονίδια που επηρεάζουν τη νευροαναπτυξιακή ωρίμανση.
Η δυσπραξία συχνά συνυπάρχει με άλλες νευροαναπτυξιακές διαταραχές, όπως η ΔΕΠΥ και οι μαθησιακές δυσκολίες, γεγονός που υποστηρίζει την άποψη ότι πρόκειται για κοινό νευροαναπτυξιακό υπόβαθρο και όχι για μεμονωμένη κινητική δυσκολία.
Σχέση με πρόωρα μωρά ή εγκεφαλικές κακώσεις
Ένας από τους πιο τεκμηριωμένους παράγοντες κινδύνου για τη δυσπραξία είναι η προωρότητα.
Έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά που γεννιούνται πρόωρα ή με πολύ χαμηλό βάρος γέννησης παρουσιάζουν αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης αναπτυξιακής διαταραχής συντονισμού σε σύγκριση με παιδιά τελειόμηνης κύησης.
Σε αντίθεση με την απραξία, η δυσπραξία δεν προκύπτει από επίκτητη εγκεφαλική κάκωση.
Ωστόσο, ήπιες ή διάχυτες πρώιμες νευρολογικές επιβαρύνσεις (χωρίς εμφανή εστιακή βλάβη) φαίνεται ότι μπορούν να επηρεάσουν την κινητική ανάπτυξη και να συμβάλλουν στην εμφάνισή της.
Συμπτώματα Δυσπραξίας
Σε παιδιά:
Βασικά χαρακτηριστικά σωματοδυσπραξίας
Αδεξιότητα: Τα άτομα με ΑΔΣ (Αναπτυξιακή Διαταραχή Συντονισμού) συχνά θεωρούνται αδέξια και μπορεί να ρίχνουν συχνά αντικείμενα, να σκοντάφτουν ή να προσκρούουν πάνω σε αντικείμενα.
Ελλείμματα στις κινητικές δεξιότητες: Οι δυσκολίες μπορεί να επηρεάσουν ένα ευρύ φάσμα εργασιών που απαιτούν συντονισμό. Καθημερινές εργασίες, όπως το παιχνίδι, η αυτοεξυπηρέτηση ή οι σχολικές δραστηριότητες, συχνά απαιτούν περισσότερη προσπάθεια και χρόνο σε σχέση με συνομήλικα παιδιά.
Αδρές κινητικές δεξιότητες: Προβλήματα με μεγάλες κινήσεις του σώματος, όπως το τρέξιμο, το άλμα, η σύλληψη ή το λάκτισμα μιας μπάλας και η οδήγηση ποδηλάτου.
Λεπτές κινητικές δεξιότητες: Δυσκολία με τις ακριβείς κινήσεις των χεριών που απαιτούνται για εργασίες όπως η γραφή, η χρήση ψαλιδιού και το κούμπωμα κουμπιών ή κορδονιών.
Δυσκολία στον ιδεασμό: Το άτομο δυσκολεύεται να σκεφτεί πως θα επιλύσει ένα πρόβλημα – τι κινήσεις θα πρέπει να κάνει.
Δυσκολία στον κινητικό προγραμματισμό: ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να υπολογίσει τα βήματα που απαιτούνται για την εκτέλεση μιας κίνησης.
Δυσκολία στην εκτέλεση: Το άτομο παρ΄όλο που γνωρίζει τι πρέπει να κάνει δεν μπορεί να συντονίσει το σώμα του για να ολοκληρώσει την κίνηση.
Σε ενήλικες:
Η δυσπραξία δεν «εξαφανίζεται» στην ενήλικη ζωή, αλλά συχνά αλλάζει μορφή.
Δυσκολίες οργάνωσης και κινητικού σχεδιασμού
Οι ενήλικες μπορεί να δυσκολεύονται:
Να οργανώσουν σύνθετες καθημερινές δραστηριότητες π.χ. να ετοιμάσουν γεύμα με πολλά βήματα, να οργανώσουν ταξίδι ή να ολοκληρώσουν μια εργασία γραφείου χωρίς να μπερδευτούν στα στάδια.
Να διαχειριστούν τον χρόνο και τις πολλαπλές απαιτήσεις π.χ. να ακολουθήσουν ταυτόχρονα πολλές προθεσμίες στη δουλειά ή να συντονίσουν οικογενειακές και επαγγελματικές υποχρεώσεις.
Να εκτελέσουν εργασίες που απαιτούν συντονισμό και ακρίβεια π.χ. να συναρμολογήσουν έπιπλο, να χειριστούν τεχνικό εξοπλισμό ή να γράψουν γρήγορα και καθαρά σε υπολογιστή.
Προβλήματα σε δουλειά, εκπαίδευση, σχέσεις
Οι κινητικές δυσκολίες και οι δυσκολίες οργάνωσης μπορεί να επηρεάσουν:
Την επαγγελματική απόδοση π.χ. καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση εργασιών, δυσκολία στην εκτέλεση καθηκόντων με λεπτομέρεια ή τήρηση πολλών οδηγιών.
Την αυτοπεποίθηση π.χ., αίσθημα απογοήτευσης, άγχος ή κόπωση όταν οι απαιτήσεις ξεπερνούν τις δεξιότητες συντονισμού και οργάνωσης.
Τις κοινωνικές σχέσεις π.χ., δυσκολία στο να συμμετάσχουν σε δραστηριότητες που απαιτούν συνεργασία ή να οργανώσουν κοινωνικές εκδηλώσεις, με αποτέλεσμα συχνά να αποφεύγουν ομαδικές καταστάσεις.
Πώς Γίνεται η Διάγνωση
Δοκιμές λογοθεραπευτών, εργοθεραπευτών και παιδονευρολόγων
Η διάγνωση της δυσπραξίας βασίζεται σε μία διεπιστημονική αξιολόγηση και όχι σε μία δοκιμασία.
Συνήθως συμμετέχουν παιδονευρολόγοι, αναπτυξιολόγοι, λογοθεραπευτές και εργοθεραπευτές που αξιολογούν τη συνολική ανάπτυξη του παιδιού, τις κινητικές του δεξιότητες (αδρή, λεπτή κινητικότητα), τη λειτουργικότητα και το κατά πόσο επηρεάζουν αυτές οι δυσκολίες την καθημερινή ζωή του παιδιού.
Κατά την αξιολόγηση λαμβάνεται ένα πλήρες ιατρικό και αναπτυξιακό ιστορικό και στην συνέχεια χορηγούνται σταθμισμένα και μη σταθμισμένα εργαλεία.
Εργαλεία όπως το Dyspraxia Checklist, Nuffield Programme
Για την εκτίμηση των κινητικών και λειτουργικών δεξιοτήτων μπορούν να χρησιμοποιηθούν το Dyspraxia Checklist ή το Movement ABC καθώς και προγράμματα αξιολόγησης και παρέμβασης όπως το Nuffield Programme, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν δυσκολίες στον συντονισμό των στοματοπροσωπικών μυών.
Παράλληλα εξετάζονται οι πληροφορίες που αφορούν τις δραστηριότητες καθημερινής ζωής, το παιχνίδι και τη σχολική απόδοση.
Πότε γίνεται η διάγνωση
Η διάγνωση της δυσπραξίας γίνεται συνήθως κατά την προσχολική ή την πρώτη σχολική ηλικία (4-6 ετών), όταν πια οι κινητικές απαιτήσεις αυξάνονται και οι δυσκολίες γίνονται πιο εμφανείς.
Ωστόσο ενδείξεις μπορεί να υπάρχουν ήδη από την βρεφική και νηπιακή ηλικία, χωρίς να μπορούμε να δώσουμε επίσημα τη διάγνωση.
Ωστόσο επειδή σε κάποιες περιπτώσεις συνυπάρχουν άλλες διαταραχές μπορεί να διαπιστωθεί δευτερευόντως και η δυσπραξία (πχ, ένα παιδί με διαταραχή αυτιστικού φάσματος μπορεί να παρουσιάζει ταυτόχρονα δυσπραξία).
Η έγκαιρη αναγνώριση των δυσκολιών είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς μας επιτρέπει τη πρώιμη παρέμβαση και κατά συνέπεια τη καλύτερη πρόγνωση.
Λεκτική Δυσπραξία
Πώς εντοπίζεται στη βρεφική και νηπιακή ηλικία
Κατά τη βρεφική ηλικία, η λεκτική δυσπραξία δεν μπορεί να διαγνωστεί με βεβαιότητα. Ωστόσο, έχουν περιγραφεί δείκτες κινδύνου που σχετίζονται με την μετέπειτα εμφάνισή της.
Έρευνες δείχνουν ότι βρέφη που αργότερα διαγιγνώσκονται με λεκτική δυσπραξία παρουσιάζουν μειωμένο βρεφικό βάβισμα, μειωμένη εκφορά συμφώνων και συλλαβικών συνδυασμών και παραγωγή λίγων ήχων (κυρίως των ήχων μ, π, μπ, τα, ντ)
Επιπλέον, παρατηρείται συχνά μικρή συχνότητα επαναλαμβανόμενων συλλαβών και καθυστέρηση στην εμφάνιση των πρώτων λέξεων (οι οποίες είναι δυσκατάληπτες) γεγονός που υποδηλώνει δυσκολία στον κινητικό προγραμματισμό της ομιλίας (Overby et al., 2023). Τα βρέφη αυτά ενδέχεται επίσης, να εμφανίζουν περιορισμένη χρήση ήχων για επικοινωνιακούς σκοπούς, παρά τη φυσιολογική κοινωνική αλληλεπίδραση.
Στη νηπιακή ηλικία, τα χαρακτηριστικά της λεκτικής δυσπραξίας γίνονται πιο εμφανή. Ένα από τα συχνότερα είναι η καθυστέρηση στην εμφάνιση των πρώτων λέξεων και το ιδιαίτερα περιορισμένο εκφραστικό λεξιλόγιο (Mayo Clinic, 2023).
Τα παιδιά με λεκτική δυσπραξία συχνά παρουσιάζουν ασυνέπεια στην παραγωγή λέξεων, λέγοντας την ίδια λέξη με διαφορετικό τρόπο – ασταθή λάθη σε κάθε προσπάθεια.
Χαρακτηριστική είναι επίσης η δυσκολία στη λεκτική διαδοχοκίνηση από ήχο σε ήχο ή από συλλαβή σε συλλαβή, με αποτέλεσμα την παρουσία παύσεων, παραλείψεων ή απλοποιήσεων φωνημάτων και συλλαβών που δεν συμβαδίζουν με τα τυπικά αναπτυξιακά πρότυπα (Murray et al., 2015).
Παράλληλα, παρατηρούνται λάθη στο ρυθμό, τη προσωδία και τον επιτονισμό της ομιλίας, τα οποία αποτελούν βασικό διαγνωστικό κριτήριο της διαταραχής (Shriberg et al., 2011).
Σημαντικό στοιχείο διαφοροποίησης της λεκτικής δυσπραξίας από άλλες γλωσσικές διαταραχές είναι το γεγονός ότι η κατανόηση του λόγου συχνά υπερτερεί της εκφραστικής ικανότητας, γεγονός που υποδηλώνει ότι το πρόβλημα δεν αφορά τη γλωσσική δεξιότητα αλλά τον κινητικό σχεδιασμό της ομιλίας (Nationwide Children’s Hospital, 2022).
Χαρακτηριστικά: σύγχυση φθόγγων, αδυναμία μίμησης ήχων
- Ασυνέπεια στην παραγωγή φθόγγων και λέξεων
Ένα από τα διακριτά χαρακτηριστικά της λεκτικής δυσπραξίας είναι η ασυνέπεια των λαθών – τα μη σταθερά λάθη που δεν οφείλονται σε ανωριμότητα.
Το παιδί μπορεί να αρθρώσει την ίδια λέξη με διαφορετικό τρόπο σε επαναλαμβανόμενες προσπάθειες, ακόμη και στο ίδιο γλωσσικό πλαίσιο π.χ. “Φέλω- θέλω- σέλω”.
- Δυσκολία στον προγραμματισμό και την διαδοχοκίνηση
Τα παιδιά με λεκτική δυσπραξία παρουσιάζουν δυσκολία στη διαδοχοκίνηση από ήχο σε ήχο ή από συλλαβή σε συλλαβή, γεγονός που συχνά οδηγεί σε παύσεις ή «αναζητήσεις» της σωστής αρθρωτικής θέσης.
Οι δυσκολίες αυτές αυξάνονται όσο μεγαλώνει το μήκος ή η πολυπλοκότητα της φωνοτακτικής δομής της λέξης.
- Διαταραχές στη προσωδία (ρυθμός, τόνος, επιτονισμός)
Στη λεκτική δυσπραξία επηρεάζεται πολύ συχνά η προσωδία. Έτσι παρατηρείται λανθασμένος τονισμός συλλαβών ή λέξεων, μονότονη ή ρομποτική ομιλία και ακατάλληλος ρυθμός ομιλίας (αργός ρυθμός ή με κομπιάσματα.
- Περιορισμένο εκφραστικό λεξιλόγιο
Στα πρώτα στάδια της ανάπτυξης, τα παιδιά με λεκτική δυσπραξία εμφανίζουν καθυστέρηση ομιλίας και περιορισμένο εκφραστικό λεξιλόγιο, σε σχέση με την ηλικία τους.
Η άρθρωση καινούριων λέξεων είναι συχνά επίπονη και απαιτεί πολλαπλές προσπάθειες.
- Καλύτερη κατανόηση από έκφραση
Ένα συχνό χαρακτηριστικό της δυσπραξίας είναι ότι η γλωσσική κατανόηση υπερτερεί της εκφραστικής.
Τα παιδιά κατανοούν οδηγίες και λεκτικά ερεθίσματα που αφορούν την ηλικία τους, αλλά δυσκολεύονται να εκφραστούν προφορικά (Nationwide Children’s Hospital, 2022).
- Αυξημένη προσπάθεια και ορατή κόπωση κατά την ομιλία
Η ομιλία συνοδεύεται από συνεχόμενη προσπάθεια με υπερβολικές κινήσεις στόματος, δυσκολίες μίμησης, επαναλήψεις ή μάταιες προσπάθειες άρθρωσης λέξεων, γεγονότα που συνάδουν με τη δυσκολία στον κινητικό σχεδιασμό (Murray et al., 2015).
- Απουσία μυϊκής αδυναμίας ή νευρομυϊκής διαταραχής
Η λεκτική δυσπραξία διαφοροποιείται από τη δυσαρθρία, καθώς δεν παρατηρείται μυϊκή αδυναμία, παράλυση ή μειωμένος μυϊκός τόνος. Τα λάθη της ομιλίας αποδίδονται αποκλειστικά σε δυσκολία κινητικού προγραμματισμού (ASHA, 2007).
Άσκηση και αποκατάσταση μέσω λογοθεραπείας
Η αποκατάσταση της λεκτικής δυσπραξίας βασίζεται στην εντατική, συστηματική και εξατομικευμένη λογοθεραπευτική παρέμβαση. Κύριος θεραπευτικός στόχος είναι η βελτίωση του κινητικού προγραμματισμού και της ακρίβειας της ομιλίας.
Σε αντίθεση με άλλες διαταραχές λόγου, η παρέμβαση στη λεκτική δυσπραξία δεν εστιάζει στη γλωσσική δομή, αλλά στη σχεδίαση, διαδοχοκίνηση και αυτοματοποίηση των κινήσεων ομιλίας.
Θεραπευτικές τεχνικές:
- Ασκήσεις επανάληψης συλλαβών και λέξεων
Οι ασκήσεις αυτές στοχεύουν στη σταθεροποίηση των κινητικών μοτίβων, μέσω επαναλαμβανόμενης εξάσκησης συλλαβών, λέξεων και φράσεων αυξανόμενης δυσκολίας.
Η έμφαση δίνεται στη σωστή διαδοχοκίνηση και όχι στην απομνημόνευση λέξεων (Murray et al., 2015).
- Πολυαισθητηριακές τεχνικές υποστήριξης
Η χρήση οπτικών, απτικών και ακουστικών βοηθημάτων (π.χ. χειρονομίες, απτική καθοδήγηση, καθρέφτης) ενισχύει την ακρίβεια της άρθρωσης και διευκολύνει τον κινητικό προγραμματισμό, ιδιαίτερα στα αρχικά στάδια της παρέμβασης.
- Ιεραρχημένη εξάσκηση (από απλό σε σύνθετο)
Η θεραπεία οργανώνεται ιεραρχικά, ξεκινώντας από απλές συλλαβικές δομές (Σύμφωνο-Φωνήεν) και προχωρώντας σταδιακά σε λέξεις σύνθετης φωνοτακτικής δομής, πολυσύλλαβες λέξεις και προτάσεις π.χ. “Πα- πάτα- πατάτα- πατατάκι”.
Η αύξηση της δυσκολίας γίνεται μόνο όταν επιτευχθεί σταθερότητα στο προηγούμενο επίπεδο.
- Ασκήσεις προσωδίας και ρυθμού
Δεδομένου ότι οι διαταραχές προσωδίας αποτελούν βασικό χαρακτηριστικό της λεκτικής δυσπραξίας, η λογοθεραπευτική παρέμβαση περιλαμβάνει ασκήσεις τονισμού, ρυθμικής επανάληψης και ελεγχόμενης ταχύτητας ομιλίας, με στόχο τη φυσικότερη εκφορά του λόγου.
Παραδείγματα δραστηριοτήτων για σπίτι
Η κατ’ οίκον εξάσκηση αποτελεί σημαντικό συμπλήρωμα της λογοθεραπευτικής παρέμβασης στη λεκτική δυσπραξία, μιας και συμβάλλει στη γενίκευση και αυτοματοποίηση των κινητικών προτύπων ομιλίας.
Οι δραστηριότητες για το σπίτι πρέπει να είναι σύντομες, συχνές, δομημένες και ευχάριστες, ώστε να ενισχύουν την επανάληψη χωρίς να προκαλούν κόπωση ή απογοήτευση στο παιδί.
Οι γονείς δεν λειτουργούν ως «θεραπευτές», αλλά ως «συν-θεραπευτές» και υποστηρικτικοί συνομιλητές.
Η θετική ενίσχυση, η αποφυγή υπερβολικών διορθώσεων και η συνεργασία με τον λογοθεραπευτή αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για μια επιτυχημένη παρέμβαση.
Παραδείγματα ασκήσεων:
- Παιχνίδια επανάληψης συλλαβών και λέξεων
Οι γονείς μπορούν να εξασκούν με το παιδί απλές συλλαβές ή λέξεις-στόχους που έχουν ήδη δουλευτεί στη λογοθεραπεία (π.χ. μα, πα, μπαμπά), μέσα από παιχνίδι.
Η δραστηριότητα μπορεί να ενταχθεί σε καθημερινές ρουτίνες, όπως το φαγητό ή το συμβολικό παιχνίδι με κουκλάκια.
- Χρήση καθρέφτη για οπτική ανατροφοδότηση
Η εξάσκηση μπροστά σε καθρέφτη επιτρέπει στο παιδί να παρατηρεί τις κινήσεις των χειλιών και της γλώσσας, ενισχύοντας την επίγνωση της άρθρωσης. Η τεχνική αυτή προτείνεται ιδιαίτερα στα αρχικά στάδια παρέμβασης.
- Ρυθμικά παιχνίδια και τραγούδια
Η χρήση τραγουδιών, τα παλαμάκια και η ρυθμική επανάληψη λέξεων βοηθά στη βελτίωση της προσωδίας και του ρυθμού της ομιλίας, που είναι διαταραγμένα στη λεκτική δυσπραξία. Η μελωδία λειτουργεί υποστηρικτικά στον κινητικό προγραμματισμό.
- Παιχνίδια μίμησης
Οι δραστηριότητες μίμησης (π.χ. ήχοι ζώων, ονόματα παιχνιδιών, απλές λέξεις) ενισχύουν την εκμάθηση κινητικών προτύπων μέσω μοντελοποίησης, ιδιαίτερα όταν ο ενήλικας παρέχει αργό, καθαρό πρότυπο ομιλίας.
- Σύντομες, καθημερινές «στιγμές ομιλίας»
Η εξάσκηση στο σπίτι δεν πρέπει να ξεπερνά τα 5–10 λεπτά, αρκετές φορές την ημέρα. Μικρές επαναλήψεις κατά τη διάρκεια της ημέρας είναι πιο αποτελεσματικές από μακροχρόνιες συνεδρίες.
- Υποστηρικτικά μέσα επικοινωνίας
Σε παιδιά με έντονη δυσκολία έκφρασης, μπορεί να χρησιμοποιηθούν χειρονομίες, εικόνες ή απλά συστήματα εναλλακτικής επικοινωνίας, ώστε να μειωθεί η ματαίωση και να διατηρηθεί η επικοινωνιακή πρόθεση. Έτσι δεν παρεμποδίζεται η ανάπτυξη της ομιλίας.
Αντιμετώπιση – Θεραπείες
Εργοθεραπεία:
-
Ενίσχυση λεπτών και αδρών κινητικών δεξιοτήτων
Σχεδόν πάντα εκπαιδεύουμε πρώτα το παιδί στις αδρές κινήσεις (συντονισμός άνω και κάτω άκρων, πχ “πέταγμα, πιάσιμο μπάλας, ισορροπία” κτλ). Στη πορεία ασχολούμαστε με την λεπτή κίνηση (πχ “πιάσιμο μικροαντικειμένων, χρήση φερμουαρ, κουμπιών, γραφή” κτλ).
Όταν ένα παιδί παρουσιάζει δυσπραξία, δυσκολεύεται να γενικεύσει κινητικά πρότυπα.
Αν για παράδειγμα, έχει την ικανότητα να υπερπηδήσει ένα εμπόδιο, όταν αυτό τροποποιηθεί και παρουσιαστεί διαφορετικά (πχ πιο ψηλά), ακινητοποιείται και μπλοκάρεται η σκέψη.
Γι αυτό το λόγο εστιάζουμε στο να σκεφτεί το παιδί εναλλακτικούς πιθανούς τρόπους ώστε να επιτύχει μία πράξη.
Επί της ουσίας η σύλληψη της ιδέας (ιδεασμός), η σχεδίαση της (σχεδιασμός) και ο προγραμματισμός της θα φτάσει στο αποτέλεσμα της κινητικής εκτέλεσης.
Βελτιώνουμε σταδιακά τη διαδοχοκίνηση (πηδηματάκια διαδοχικά ανοιχτά/κλειστά πόδια) και τον αμφιπλευρο συντονισμό (συντονισμός των δύο πλευρών του σώματος).
Προσαρμοσμένα προγράμματα καθημερινότητας
Κάποιες ενέργειες που βοηθούν ιδιαίτερα το δυσπραξικό άτομο είναι:
- η διάσπαση εργασιών σε επιμέρους βήματα (πχ, για το ντύσιμο στα παιδιά βήμα 1 βάζω φανελάκι μέσα από το παντελόνι και μετά φοράω μπλούζα, πχ για ενήλικες, χρήση οπτικοποιημένου υλικού για την συναρμολόγηση ενός επίπλου αντί μόνο γραπτές οδηγίες).
- Η δόμηση χώρου με τοποθέτηση ετικετών σε συρτάρια, ντουλάπια κτλ για να γνωρίζει που μπαίνει το κάθε αντικείμενο.
- Η σωματική άσκηση
- Η πρόβλεψη περισσότερου χρόνου πριν από κάθε ενέργεια
- Η χρήση τεχνολογίας (εφαρμογές οργάνωσης, google calendar, agenda, κτλ)
Λογοθεραπεία:
Χρήση εικονικών υποστηρικτικών εργαλείων (PECS, TEACCH)
Παιδιά που παρουσιάζουν λεκτική δυσπραξία μπορεί να έχουν δυσκατάληπτη ομιλία. Πολλές φορές, σε αυτές τις περιπτώσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν εναλλακτικά προγράμματα επικοινωνίας όπως το PECS ή να ενισχυθεί η προφορική ομιλία με νοήματα υποβοηθούμενης άρθρωσης.
Επίσης εικόνες οπτικοποίησης που χρησιμοποιούμε στη μέθοδο Teacch βοηθούν την ικανότητα του παιδιού να εκτελέση σε βήματα δραστηριότητες και έτσι να εκτελεί μία πράξη πιο γρήγορα και πιο αποτελεσματικά.
Φυσικοθεραπεία:
Εάν υπάρχει συσχετιζόμενη μυϊκή αδυναμία ή κακή στάση
Η δυσπραξία στα παιδιά εμφανίζεται κυρίως ως δυσκολία στον σωστό έλεγχο και τον προγραμματισμό των κινήσεων, ενώ μπορεί να συνυπάρχει ορισμένες φορές και μυϊκή υποτονία.
Συνήθως παρατηρείται αδεξιότητα, δυσκολία στο συντονισμό, αστάθεια στην ισορροπία, κακή στάση σώματος και εύκολη κόπωση στις δραστηριότητες.
Τα παιδιά μπορεί να κινούνται πιο άκαμπτα ή άτσαλα, να κουράζονται γρήγορα και να αποφεύγουν το παιχνίδι ή τις σωματικές δραστηριότητες, γεγονός που επηρεάζει την καθημερινότητά τους και τη συμμετοχή τους στο παιχνίδι.
Στο πλαίσιο αυτό η φυσικοθεραπεία διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην υποστήριξη παιδιών με δυσπραξία. Μέσα από εξατομικευμένα προγράμματα παρέμβασης, ο φυσικοθεραπευτής βοηθά το παιδί να μάθει να ελέγχει καλύτερα το σώμα του, να ενισχύσει τη μυϊκή του δύναμη και να βελτιώσει την αντοχή, τη στάση, τον συντονισμό και τη σταθερότητά του.
Αυτό επιτυγχάνεται μέσα από ασκήσεις και παιχνίδια προσαρμοσμένα στις ανάγκες του, με στόχο να κινείται πιο άνετα, με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και να συμμετέχει πιο ενεργά στις δραστηριότητες στο σπίτι, στο σχολείο και στο παιχνίδι.
Καθημερινές δραστηριότητες/ Αθλητικές δραστηριότητες για δυσπραξία
- Κολύμβηση
Είναι από τις πιο κατάλληλες δραστηριότητες, γιατί το νερό στηρίζει το σώμα. Βοηθά στον συντονισμό άνω και κάτω άκρων, στη βελτίωση της στάσης, της αντοχής και της γενικής κινητικής αντίληψης
- Ενόργανη γυμναστική
Ενισχύει τον έλεγχο του σώματος, την ισορροπία και τη σταθερότητα του κορμού. Μέσα από απλές κινήσεις, άλματα και αλλαγές θέσεων, το παιδί μαθαίνει να οργανώνει καλύτερα τις κινήσεις του.
- Πολεμικές τέχνες
Ενισχύουν τον συντονισμό, την αίσθηση του σώματος στον χώρο και την αυτοπειθαρχία. Είναι σημαντικό να δίνεται έμφαση στη σωστή εκτέλεση και όχι στον ανταγωνισμό
- Ποδήλατο / Πατίνι
Βοηθούν στην ισορροπία, στον αμφίπλευρο συντονισμό και στην αυτοπεποίθηση, ειδικά όταν γίνονται σε ασφαλές και οικείο περιβάλλον
Παιχνίδια που ενισχύουν τη συγκέντρωση και τον συντονισμό
- Ομαδικά παιχνίδια χαμηλής έντασης
Απλά παιχνίδια με μπάλα (ρίψεις, υποδοχές, κλωτσιές) χωρίς έμφαση στο σκορ βοηθούν τον οπτικοκινητικό συντονισμό και την κοινωνική συμμετοχή
- Χορός (δομημένος, με επαναλήψεις)
Ο ρυθμός βοηθά στον συγχρονισμό κινήσεων και στη βελτίωση της κινητικής ροής, ειδικά όταν οι κινήσεις είναι απλές και επαναλαμβανόμενες
Δυσπραξία και Σχολείο
Δυσκολίες γραφής, συγκέντρωσης και συμμετοχής
Συνήθως τα παιδιά με δυσπραξία παρουσιάζουν δυσκολίες στη γραφή, τη συγκέντρωση και τη συμμετοχή στα σχολικά καθήκοντα.
‘Εχουν συνήθως αργό ρυθμό στη γραφή και δυσκολία στη κατασκευαστική πράξη, την οπτική αντίληψη και δεν μπορούν να αποδώσουν κινητικά αυτό που βλέπουν.
Η συγκέντρωση τους μέσα στη τάξη μπορεί να επηρεάζεται από αισθητηριακή απορρύθμιση, λόγω κακής ιδιοδεκτικής καταγραφής, με αποτέλεσμα να κινούνται και να γυρίζουν συνεχώς στη καρεκλα τους.
Ενώ φαινομενικά έχουν την εικόνα παιδιού με ΔΕΠΥ, στην ουσία τα συμπτώματα εμφανίζονται λόγω κακού στασικού ελέγχου.
Τέλος, ο μαθητής μπορεί να μην καταλαβαίνει την οδηγία λόγω της δυσκολίας στην επεξεργασία και εκτέλεση των προφορικών εντολών. Γι’ αυτό και προτείνονται οπτικοποιημένα μέσα για την διευκόλυνσή τους.
Δικαιώματα μαθητή
Ενας μαθητής δικαιούται στήριξη από ΕΒΠ (Ειδικό Βοηθητικό Προσωπικό) ή από ΕΕΠ (Ειδικό Εκπαιδευτικό Προσωπικό) όταν αξιολογηθεί από τον αρμόδιο κρατικό φορέα και τον εντάξει στην κατηγορία μαθητών με “Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες”.
Σύμφωνα με τον νόμο 3699/2008 για την Ειδική Αγωγή και εκπαίδευση, ο μαθητής με δυσπραξία, αν κριθεί από τα ΚΕΔΑΣΥ ως μαθητής με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, έχει δικαίωμα σε κατάλληλες εκπαιδευτικές προσαρμογές, ανάλογα με τις δυσκολίες του.
Οι προσαρμογές αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν παράταση χρόνου σε γραπτές εξετάσεις, εναλλακτικούς τρόπους αξιολόγησης, χρήση υποστηρικτικών μέσων, καθώς και υποστήριξη από δομές Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης (πχ τμήμα ένταξης).
Στόχος αυτών των παρεμβάσεων είναι η ισότιμη συμμετοχή στη μαθησιακή διαδικασία και η δίκαιη αξιολόγησή του, χωρίς οι δυσκολίες του να είναι εμπόδιο στη σχολική του επίδοση.
Παρεμβάσεις από ΕΕΠ / ΕΒΠ / εκπαιδευτικούς
Το ΕΕΠ (Ειδικό Εκπαιδευτικό Προσωπικό) και το ΕΒΠ (Ειδικό Βοηθητικό Προσωπικό) μπορούν να υποστηρίξουν τον μαθητή μέσα από προσαρμογές στη διδασκαλία, διαφοροποιημένες δραστηριότητες, χρήση πολυαισθητηριακών μεθόδων και παροχή σαφών και απλών οδηγιών.
Το ΕΕΠ αποτελείται από κοινωνικούς λειτουργούς και παραιατρικούς επαγγελματίες όπως (ψυχολόγοι, λογοθεραπευτές, εργοθεραπευτές κα) Υποστηρίζει ένα μαθητή σε δεξιότητες οργάνωσης, κινητικού συντονισμού και αυτορρύθμισης, ενώ το ΕΒΠ συμβάλει στην καθημερινή λειτουργικότητα μέσα στην τάξη.
Το ΕΒΠ διευκολύνει επίσης την πρόσβαση του μαθητή σε χώρους του σχολείου, στη χρήση τουαλέτας ή όπου αλλού δυσκολεύεται να μεταβεί.
Οι εκπαιδευτικοί ειδικής αγωγής βοηθούν τον μαθητή είτε εντός της τάξης με τον θεσμό παράλληλης στήριξης, είτε εκτός τάξης στα τμήματα ένταξης που λειτουργούν αυτόνομα μέσα στο σχολείο κατόπιν απόφασης του ΚΕΔΑΣΥ, είτε κατόπιν απόφασης συλλόγου διδασκόντων, πάντα με τη σύμφωνη γνώμη του γονέα.
Δυσπραξία και Αυτισμός – Σχέση και Διαφοροποίηση
Πότε συνυπάρχουν
Έρευνες δείχνουν ότι ένα σημαντικό ποσοστό παιδιών που παρουσιάζουν στοιχεία του αυτιστικού φάσματος εμφανίζουν παράλληλα και δυσκολίες του κινητικού συντονισμού.
Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορούμε να μιλήσουμε για συννοσηρότητα του αυτισμού με την ΑΔΣ.
Με την αξιολόγηση και την έγκαιρη παρέμβαση διαπιστώνουμε αν οι κοινωνικές και επικοινωνιακές δυσκολίες του αυτιστικού παιδιού συνυπάρχουν με αδεξιότητα, δυσκολίες στη λεπτή και αδρή κινητικότητα, καθώς και δυσκολία στο συντονισμό των μυών του στόματος και του σώματος,
Στα παιδιά με αυτισμό τα ποσοστά κινητικών δυσκολιών είναι ιδιαίτερα υψηλά, καθώς εως και 70% εμφανίζουν δυσκολίες που συχνά αντιστοιχούν σε δυσπραξία.
Αυτές οι δυσκολίες επηρεάζουν την κοινωνική συμμετοχή, το παιχνίδι, τη μίμηση και την αυθόρμητη αλληλεπίδραση, δεξιότητες ήδη απαιτητικές για τα παιδιά με αυτισμό.
Ποιες δυσκολίες μοιράζονται
Οι συνήθεις και κοινές δυσκολίες αφορούν τον ιδεασμό και κινητικό σχεδιασμό και τον συντονισμό, τη φαντασία, τη μίμηση, την αδεξιότητα και το κινητικό παιχνίδι.
Επίσης και οι δύο διαταραχές μπορεί να συνοδεύονται από δυσκολίες αισθητηριακής επεξεργασίας, οι οποίες επηρεάζουν τη συμπεριφορά και τη συμμετοχή του παιδιού σε καθημερινές δραστηριότητες.
Πώς διαφοροποιούνται σε λόγο, αισθητηριακή επεξεργασία, κίνηση
Παρά τα κοινά χαρακτηριστικά που αναφέρθηκαν, ο αυτισμός και η δυσπραξία διαφοροποιούνται σε βασικούς τομείς.
Τα παιδιά που εμπίπτουν στο αυτιστικό φάσμα, εμφανίζουν συχνά δυσκολίες στην κοινωνική χρήση του λόγου, στην κατανόηση μη λεκτικών σημάτων και στην αλληλεπίδραση. Ενώ στην δυσπραξία ο λόγος επηρεάζεται κυρίως στην παραγωγή ομιλίας και όχι στις ανώτερες λεκτικές λειτουργίες.
Όσον αφορά την αισθητηριακή επεξεργασία, στον αυτισμό παρατηρούνται συχνά υπερευαισθησίες ή υποευαισθησίες σε αισθητηριακά ερεθίσματα, ενώ στην δυσπραξία οι δυσκολίες σχετίζονται περισσότερο με την καταγραφή, την επεξεργασία και την οργάνωση των αισθητηριακών πληροφοριών για την εκτέλεση της κίνησης.
Τέλος, η κίνηση, στην δυσπραξία, χαρακτηρίζεται από δυσκολία στον κινητικό σχεδιασμό και την ακολουθία κινήσεων, ενώ στον αυτισμό οι κινητικές δυσκολίες δεν αποτελούν πάντα βασικό χαρακτηριστικό, αλλά μπορεί να εμφανίζονται δευτερογενώς.
Δυσπραξία και Ενήλικες
Συμπτώματα σε ενήλικες (σχέσεις, εργασία, αυτονομία)
Τα συμπτώματα στους ενήλικες με δυσπραξία εμφανίζονται ως εξής:
- Κινητική αδεξιότητα, λόγω μειωμένης χωρικής αντίληψης μπορεί να σκοντάφτουν ή να προσκρούουν σε αντικείμενα επιπλα κτλ ή να τους πέφτουν απ’ τα χέρια αντικείμενα
- Δυσκολίες σε αθλήματα, τον χορό ή την οδήγηση
- Δυσκολία στη λεπτή κινητικότητα, όπως γράψιμο, πληκτρολόγηση, κούμπωμα κουμπιών, χρήση μαχαιροπίρουνων ή ψαλιδιού
- Δυσκολία στο multitasking και τη διαχείριση χρόνου
- Δυσκολία προσανατολισμού στο χώρο και τη διάκριση δεξί/αριστερό
- Κόπωση ή άγχος λόγω των επιπτώσεων σε μία εκτέλεση έργου
- Για τη λεκτική δυσπραξία, αργή ομιλία, παύσεις κτλ
Υποστήριξη στην καθημερινότητα και στην εργασία
Η ατζέντα, τα calendars, τα excels, οι υπενθυμίσεις και τα ημερολόγια βοηθούν εξαιρετικά στην οργάνωση.
Η οπτικοποίηση (εικόνες σε βήματα) βοηθούν στην όποια εκτέλεση δυσκολεύει το δυσπραξικό άτομο.
Το δομημένο και ξεκάθαρο εργασιακό περιβάλλον (τακτοποιημένο γραφείο, οργάνωση, τακτοποίηση υλικού και εξοπλισμού και η χρήση τεχνολογικών μέσων βοηθούν το δυσπραξικό άτομο να συγκεντρώνεται και να είναι πιο αποτελεσματικό.
Στρατηγικές διαχείρισης
Η σταθερή ρουτίνα, τα οπτικά βοηθήματα και η απλοποίηση εργασιών δηλαδή το σπάσιμο σε πιο μικρά διαχειρίσιμα βήματα λειτουργούν ως κατάλληλες στρατηγικές.
Επίσης η διαμόρφωση του περιβάλλοντος σε ένα ξεκάθαρο, περιποιημένο και τακτοποιημένο χώρο εργασίας βοηθά στη μείωση των δυσκολιών έργων προς αποπεράτωση.
Η εργοθεραπεία επίσης μπορεί να ενισχήσει την ανάπτυξη στρατηγικών ακόμα και στους ενήλικες με δυσπραξία.
Παραδείγματα και Πηγές Ενδυνάμωσης
Διάσημοι με δυσπραξία
Πολλοί διάσημοι έχουν αναφέρει την εμπειρία τους με την δυσπραξία, χωρίς αυτό ωστόσο να τους εμποδίσει να έχουν μία εξαιρετική καριέρα.
Ο ηθοποιός Daniel Radcliffe, γνωστός και ως Harry Potter, έχει μιλήσει ανοιχτά για την δυσπραξία του και κυρίως για την δυσκολία του στον συντονισμό των λεπτών κινήσεων. Ο ίδιος αναφέρει ότι δυσκολεύεται ακόμα να δέσει τα κορδόνια του.
Το μοντέλο και ηθοποιός Cara Delevingne έχει διαγνωστεί επίσης με δυσπραξία και ΔΕΠ-Υ. Τα σημάδια της δυσπραξίας της περιλάμβαναν δυσκολίες στο σχολείο, τόσο στην γραφή όσο και στην ανάγνωση και η ίδια έβρισκε τις εξετάσεις εφιαλτικές.
Η τραγουδίστρια Florence Welch του διάσημου συγκροτήματος Florence and the Machine έχει μιλήσει με περηφάνια για τη δυσπραξία και δυσλεξία της, αναφέροντας οτι συμμετείχε σε ειδικό μαθησιακό τμήμα στο σχολείο της.
Τέλος, η Emma Lewell-Buck, η αγγλίδα δυσπραξική βουλευτής ανέφερε χαρακτηριστικά τη δυσκολία της στο χωρικό προσανατολισμό αφού δεν μπορούσε να κατανοήσει έναν οδικό χάρτη, φορούσε ανάποδα τα παπούτσια της και έχυνε συνεχώς υγρά.
Ομάδες υποστήριξης (π.χ. Dyspraxia Foundation UK)
Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν οργανωμένες ομάδες υποστήριξης για άτομα με δυσπραξία. Οι γονείς μπορούν να απευθυνθούν σε εξειδικευμένα και διεπιστημονικά κέντρα ειδικής αγωγής, για να λάβουν την απαραίτητη ενημέρωση, καθοδήγηση και υποστήριξή.
Ωστόσο στο εξωτερικό λειτουργούν οργανωμένες ομάδες υποστήριξης όπως το Dyspraxia Foundation UK, το οποίο είναι μία Βρετανική φιλανθρωπική οργάνωση που προσφέρει πληροφόρηση και υποστήριξη σε ενήλικες και γονείς παιδιών με δυσπραξία, καθώς και τοπικές ομάδες. Ο οργανισμός παρέχει οδηγίες, υλικό για γονείς και επαγγελματίες, καθοδήγηση.
Στην Αμερική ο οργανισμός Dyspraxia/ DCD America προσφέρει ένα παγκόσμιο δίκτυο (global network), πόρους για γονείς και ενημέρωση για το DCD.
Στην Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία και την Ιρλανδία εδρεύουν αντίστοιχοι οργανισμοί υποστήριξης όπως τα DCD Australia ink, Dyspraxia NZ, Dyspraxia DCD Ireland.
Τέλος, υπάρχουν ενεργές ομάδες υποστήριξης στο Facebook οπως η Dyspraxia Support Group και η Dyspraxia USA Parent Chat.
Δωρεάν υλικό & βιβλία
Σήμερα υπάρχει αρκετό αξιόλογο διαθέσιμο υλικό για γονείς παιδιών με δυσπραξία, το οποίο μπορεί να υποστηρίξει ουσιαστικά τη κατανόηση και τη διαχείριση των καθημερινών δυσκολιών.
Το Dyspraxia Foundation (Ηνωμένο Βασίλειο) προσφέρει δωρεάν ενημερωτικούς οδηγούς και πρακτικές στρατηγικές για το σπίτι και το σχολείο, ενώ η ευρωπαϊκή εκπαιδευτική πλατφόρμα Dyspraxia Theca διαθέτει ελεύθερα προσβάσιμα φύλλα εργασίας και προσαρμοσμένο εκπαιδευτικό υλικό για παιδιά σχολικής ηλικίας.
Παράλληλα, υπάρχουν δωρεάν ηλεκτρονικά βιβλία και σύντομοι οδηγοί σε μορφή PDF, όπως το Dyspraxia / Developmental Coordination Disorder Pocketbook και ο οδηγός Guide to Dyslexia and Dyspraxia (Routledge), που εξηγούν με απλό και κατανοητό τρόπο τι είναι η δυσπραξία και πώς επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα.
Επιπλέον, οργανισμοί όπως η Dyspraxia DCD America προσφέρουν δωρεάν εκπαιδευτικούς πόρους και πρακτικές συμβουλές για γονείς και εκπαιδευτικούς.
Το υλικό αυτό αποτελεί πολύτιμο εργαλείο, ιδιαίτερα σε χώρες όπου οι οργανωμένες ομάδες υποστήριξης είναι περιορισμένες, καθώς προσφέρει αξιόπιστη ενημέρωση και πρακτικές λύσεις χωρίς οικονομικό κόστος.
Συμπεράσματα
Γιατί η έγκαιρη παρέμβαση αλλάζει τη ζωή του παιδιού
Οπως σε όλες τις διαταραχές της παιδικής ηλικίας, έτσι και στη δυσπραξία (διαταραχή κινητικού συντονισμού), η έγκαιρη και η πρώιμη παρέμβαση, προσανατολίζεται στην ομαλοποίηση των δυσκολιών και την εκμάθηση στρατηγικών από νωρίς ώστε να μην παγιωθούν οι δυσκολίες.
Η σημασία της ολιστικής προσέγγισης
Οταν ένα παιδί έχει ανάγκη από θεραπευτική υποστήριξη είναι απαραίτητο να υπάρχει μια ολιστική προσέγγιση, δηλαδή να συνεργάζονται θεραπευτές, οικογένεια, σχολείο (δάσκαλος της τάξης και παράλληλη στήριξη όταν υπάρχει) και θεράπων ιατρός γύρω από το παιδί.
Ο εργοθεραπευτής σε συνεργασία με τον λογοθεραπευτή ή τον ψυχολόγο δημιουργούν και σχεδιάζουν το πλάνο υποστήριξης συχνά σε συνεννόηση με τον γονέα και τον εκπαιδευτικό της τάξης ώστε να χρησιμοποιεί το παιδί τις στρατηγικές του σε όλα τα περιβάλλοντα.
Προτροπή για έγκαιρη αξιολόγηση
Στο κέντρο μας στο Περιστέρι αναλαμβάνουμε παιδιά με δυσπραξία τα οποία παρουσιάζουν δυσκολίες είτε στον λόγο είτε στον κινητικό συντονισμό.
Αν βλέπετε ότι το παιδί σας δυσκολεύεται με τις καθημερινές του ρουτίνες (ντύσιμο, πλύσιμο, παιχνίδι, τρέξιμο, κατασκευές), το γράψιμο, τις υποχρεώσεις του ή ακόμα και την ομιλία του, καλό είναι να κάνετε μια αξιολόγηση που θα οδηγήσει στη διάγνωση της δυσπραξίας.
Η καθημερινή προσπάθεια ενός παιδιού μπορεί να μετράει διπλά για εκείνο. Δώστε του την ευκαιρία να διευκολυνθεί με όλα τα σύγχρονα μέσα και τις θεραπευτικές μεθόδους που θα του επιτρέψουν να είναι πιο λειτουργικό και κυρίως πιο χαρούμενο!
